تعداد پلنگ های برفی در نزدیکی ایران، بسیار کمتر از آن چه تصور می شد!
کادایف: برای دهه ها، جمعیت پلنگ های برفی در پاکستان تنها یک تخمین بود و اعداد مختلفی بین 100 تا 400 قلاده برای آن مطرح می شد؛ تخمین هایی که عمدتا بر پایه پرسش نامه ها، بررسی های محدود محلی و ارزیابی های کارشناسی بودند. اما یک مطالعه حدودا یک دهه ای با استفاده از 828 دوربین تله ای و بالاتر از هزار نمونه مدفوع جهت بررسی های ژنتیکی، عاقبت عددی مبتنی بر داده های واقعی ارایه کرده است؛ عددی که به پایین ترین بخش دامنه تخمین های تاریخی نزدیک است.
تینا مزدکی_پلنگ های برفی از دشوارترین حیوانات جهان برای شمارش هستند. این جانوران در ارتفاعات بیشتر از 3000 متر و در تعدادی از صعب العبورترین مناطق زمین زندگی می کنند. پلنگ برفی حیوانی منزوی و شب فعال است و پوشش بدنش به اندازه ای با محیط اطراف سازگار شده که در زبان رایج منطقه لداخ، نام آن تقریبا به مفهوم «شبح کوهستان» است.
قلمرو زندگی هر پلنگ برفی می تواند صدها کیلومتر مربع وسعت داشته باشد. به همین دلیل، یک پژوهشگر که تنها یک هفته در یک دره جست وجو کند، امکان دارد به سادگی هیچ کدام از پلنگ هایی را که در آن منطقه زندگی می کنند مشاهده نکند.
همین دشواری سبب شده بود در حدود ۵۰ سال نخست توجه جدی به محافظت از این گونه، ارقام مربوط به جمعیت پلنگ های برفی پاکستان به طور عمده بر پایه برون یابی از بررسی های کوچک و محدود، پرسش نامه هایی که در اختیار سران روستاها قرار می گرفت و قضاوت تعداد کمی از زیست شناسانی باشد که تجربه حضور در زیستگاه این حیوانات را داشتند.
تخمین های قدیمی بیشتر حدس های کارشناسی بودند برمبنای مطالعه ای که در سال ۲۰۲۶ انجام شده، برآوردهای قبلی جمعیت پلنگ برفی در پاکستان دامنه گسترده ای داشتند. در یک بررسی در سال ۱۹۷۲، جمعیت این حیوانات حدود ۱۰۰ قلاده تخمین زده شد. جورج شالر در ارزیابی سال ۱۹۷۶ این رقم را حدود ۲۵۰ قلاده اعلام نمود. در یک بررسی در سال ۱۹۹۷ نیز جمعیت حدود ۴۰۰ قلاده تخمین زده شد؛ هرچند در آن مطالعه مشخص نشده بود که این عدد برمبنای چه محدوده ای به کل جمعیت تعمیم داده شده است.
در سال ۲۰۰۳ نیز یک بررسی مبتنی بر پرسش نامه که حدود 3000 کیلومتر مربع را پوشش می داد، جمعیت پلنگ های برفی پاکستان را بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ قلاده برآورد کرد.
با این وجود، هیچ یک از این مطالعات بیشتر از ۵ درصد از کل محدوده زیست پلنگ برفی در پاکستان را پوشش نمی دادند. بالاخره، حتی محققان این مطالعات نیز پذیرفتند که ارقام ارایه شده بیشتر «حدس های آگاهانه» بوده اند تا شمارش حقیقی.
شمارش حقیقی چه طور انجام شد؟ پژوهشی که در نهایت به ارایه یک رقم مبتنی بر داده های حقیقی منجر گردید، از سال ۲۰۱۰ شروع شد. تیمی از بنیاد پلنگ برفی پاکستان، به شکل نظام مند در محدوده حقیقی زیست این حیوان در شمال پاکستان دوربین های تله ای نصب کرد.
این کار به سبب دشواری های جغرافیایی و پراکندگی کم حیوانات، فرایندی طولانی بود. دوربین ها باید با پای پیاده به دره های خیلی دورافتاده منتقل می شدند. انتخاب محل نصب نیز به دانش دقیق در رابطه با نشانه های حضور پلنگ برفی، همچون ردپا، محل های علامت گذاری با بو، خراش ها و نشانه های فعالیت طعمه ها نیاز داشت.
باتری ها و کارت های حافظه دوربین ها نیز باید زمستان های خیلی سرد منطقه را تحمل می کردند؛ زمستان هایی که دمای هوا در آنها به صورت معمول به کمتر از منفی ۲۰ درجه سانتی گراد می رسد.
از طرفی، لازم بود بخش کافی از کل محدوده زیست پلنگ های برفی بررسی شود تا بتوان داده های به دست آمده را با بهره گیری از شیوه های آماری معتبر به کل پاکستان تعمیم داد.
تا سال ۲۰۱۹، این تیم ۸۲۸ دوربین مجهز به سنسور حرکتی را در ۳۹ درصد از زیستگاه پلنگ های برفی پاکستان مستقر کرده بود. مجموع زمان فعالیت این دوربین ها به ۲۶ هزار و ۵۴۰ روز رسید که به صورت میانگین برای هر دوربین حدود یک ماه بود.
دوربین ها در نهایت ۴ هزار و ۷۱۲ تصویر از پلنگ های برفی را از ۶۵ موقعیت مختلف ثبت کردند.
از آنجائیکه الگوهای پوشش بدن پلنگ های برفی منحصربه فرد است، می توان حیوانات مختلف را از روی تصاویر از یکدیگر تشخیص داد؛ مشابه روشی که برای شناسایی تک تک ببرها از روی الگوی بدن آنها استفاده می شود.
بررسی مستقل تصاویر نشان داد که در مجموع ۵۳ پلنگ برفی منحصربه فرد در سرتاسر محدوده مورد مطالعه ثبت شده اند. بیشتر از نیمی از این حیوانات تنها یک مرتبه در مقابل دوربین ها ظاهر شدند. دو پلنگ نیز به ترتیب ۱۰ و ۱۷ بار ثبت شدند و در مجموع حدود یک چهارم تمام موارد مشاهده مجدد در مجموعه داده را به خود اختصاص دادند.
برآورد جمعیت: تنها ۱۵۵ پلنگ برفی در پاکستان محققان داده های مربوط به تاریخچه ثبت هر حیوان را وارد یک مدل آماری موسوم به «ثبت مجدد مکانی» کردند؛ روشی استاندارد برای تخمین اندازه جمعیت از راه شناسایی ناقص حیوانات در تصاویر دوربین های تله ای.
نتیجه این مدل، جمعیت کل پلنگ های برفی پاکستان را حدود ۱۵۵ قلاده نشان داد. میانگین تراکم نیز حدود ۰٫۱۶ حیوان در هر ۱۰۰ کیلومتر مربع محاسبه شد.
تراکم بالاتر پلنگ های برفی در نزدیکی یخچال های طبیعی و داخل مناطق حفاظت شده مشاهده شد. منطقه کوهستانی قراقروم-پامیر بزرگ ترین جمعیت منفرد پلنگ های برفی را در خود جای داده بود و بعد از آن مناطق هندوکش و رشته کوه های هیمالیا قرار داشتند.
چرا محققان به یک روش دوم نیاز داشتند؟ محققان می توانستند در همین مرحله کار را متوقف کنند، اما هم زمان با دوربین گذاری، یک بررسی مستقل دیگر نیز با بهره گیری از شیوه های ژنتیکی انجام دادند.
از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۳، تیم های میدانی در مسیرهای مشخصی در ارتفاعات بالا حرکت کردند و بیشتر از هزار نمونه مشکوک به مدفوع پلنگ برفی را جمع آوری کردند.
بررسی DNA در لابراتوار نشان داد که ۲۳۵ نمونه واقعا متعلق به پلنگ های برفی بوده اند و نه سایر گوشتخواران ارتفاعات بالا مانند سیاه گوش هیمالیایی، گرگ یا روباه.
محققان با بهره گیری از یک پنل ژنتیکی ویژه مبتنی بر «پلی مورفیسم های تک نوکلئوتیدی» یا SNPها ــ تغییرات کوچک در نقاط مشخصی از ژنوم پلنگ برفی ــ توانستند تنها از راه مواد ژنتیکی موجود در نمونه ها، ۵۶ پلنگ برفی منحصربه فرد را شناسایی کنند.
سپس تاریخچه شناسایی این حیوانات در نمونه های ژنتیکی نیز با بهره گیری از یک مدل آماری مستقل بررسی گردید.
نتیجه این بررسی، برآورد دوم از جمعیت پلنگ های برفی پاکستان بود: ۱۶۷ قلاده، با دامنه اطمینان ۹۵ درصدی بین ۱۲۸ تا ۲۲۰ قلاده.
این عدد، با وجود تفاوت جزئی، از نظر آماری با برآورد ۱۵۵ قلاده ای حاصل از دوربین های تله ای هم خوانی داشت.
دو روش مستقل، یک نتیجه تقریبا یکسان نکته ای که این مطالعه را از ارزیابی های پیشین متمایز می کند، همگرایی نتایج دو روش مستقل است.
دو مجموعه شواهد کاملا متفاوت، با بهره گیری از مهارتهای جداگانه و روی قسمتهایی متفاوت از محدوده زیست پلنگ برفی و در دوره هایی که کاملا یکسان نبودند، تقریبا به یک نتیجه رسیدند. اختلاف دو برآورد حدود ۱۰ درصد بود.
این نوع تطابق در بوم شناسی آماری به عنوان «مثلث سازی روش شناختی» شناخته می شود و می تواند یک عدد احتمالی را به یک خط مبنای قابل استفاده برای برنامه های حفاظتی تبدیل کند.
حال برای اولین بار، نهادهای محافظت از حیات وحش پاکستان به یک برآورد علمی و مبتنی بر شیوه های آماری دسترسی دارند که می توانند در سال های آتی از آن جهت بررسی افزایش، کاهش یا ثبات جمعیت پلنگ های برفی استفاده نمایند.
جمعیت پلنگ های برفی احتمالا خیلی کمتر از تصور گذشته است عدد نهایی، بسته به این که کدام روش وزن بیشتری دریافت کند، بین ۱۵۵ تا ۱۶۷ قلاده قرار می گیرد؛ رقمی که به مراتب کمتر از تخمین های رایجی است که طی نیم قرن گذشته در تعدادی گزارشهای مربوط به حیات وحش پاکستان و گزارشهای بین المللی محافظت از این گونه عنوان شده بود.
این رقم کمی بیش از تخمین ۱۰۰ قلاده ای سال ۱۹۷۲ است، اما فاصله خیلی بیشتری با برآوردهای ۴۰۰ قلاده ای دارد که در دهه های اخیر بارها عنوان شده بودند.
این مساله می تواند دو توضیح داشته باشد: یا جمعیت پلنگ های برفی پاکستان در طول این مدت به میزان قابل توجهی کاسته شده است، یا ــ همانطور که تحلیل محققان نشان میدهد ــ برآوردهای قبلی بیش از اندازه بالا بوده اند.
احتمال دوم می تواند ناشی از آن باشد که مطالعات قبلی نمونه های کوچکی از زیستگاه هایی با تراکم بالاتر پلنگ برفی را بررسی نموده و سپس نتایج را به مناطق خیلی وسیع تری تعمیم داده بودند؛ بدون آنکه مناطق گسترده ای از زیستگاه این حیوان را که تراکم پلنگ در آنها خیلی پایین تر است، درنظر بگیرند.
قراقروم-پامیر در اولویت حفاظت قرار می گیرد در هر دو حالت، نتیجه عملی روشن است؛ پاکستان پلنگ های برفی کمتری نسبت به آن چه جامعه محافظت از حیات وحش تصور می کرد، دارد.
منطقه قراقروم-پامیر که بخش عمده جمعیت این حیوانات در آن زندگی می کند، حال به عنوان یک منطقه مشخص و قابل شناسایی برای حفاظت هدفمند مطرح است.
محافظت از گونه های طعمه ای مانند مارخور، بز کوهی هیمالیایی و گوسفند آبی نیز اهمیت زیادی دارد؛ برای اینکه پلنگ های برفی برای تامین غذای خود به این حیوانات وابسته اند. ازاین رو باید از جمعیت این گونه ها در دره هایی که مدل سازی تراکم، آنها را به عنوان زیستگاه های اصلی پلنگ برفی شناسایی کرده است، حفاظت شود.
تغییرات اقلیمی نیز باید در این معادله مورد توجه قرار گیرد. تغییر الگوی یخچال های طبیعی و جابه جایی زیستگاه گونه های طعمه می تواند محدوده زندگی پلنگ های برفی را تغییر دهد و لازم است این تحولات با بهره گیری از خط مبنای جدید جمعیتی که این مطالعه به وجود آورده است، رصد شود.
از طرفی، این تکنیک می تواند الگویی برای مطالعات آینده در پاکستان و ۱۱ کشور دیگر که پلنگ برفی در آنها زیست می کند، باشد؛ یعنی به جای اتکا به پرسش نامه ها و ارزیابی های کارشناسی، از شیوه های نظام مند دوربین گذاری و تحلیل ژنتیکی استفاده گردد.
بالاخره، داده های به دست آمده تصویر چندان امیدوارکننده ای ارایه نمی کنند. «شبح کوهستان» که طی ۱۶ سال قبل در مناطق شمالی پاکستان به شکل گسترده مورد بررسی قرار گرفته، ظاهراً خیلی کمیاب تر از چیزی است که خیلی از برآوردهای قرن بیستم نشان می دادند.
حال برنامه های محافظت از حیات وحش پاکستان باید برمبنای همین جمعیت جدید برنامه ریزی شوند؛ جمعیتی که بر اساس شواهد میدانی و دو روش مستقل، حدود ۱۵۵ تا ۱۶۷ قلاده برآورد شده است.
برمبنای شواهد اولیه این مطالعه، این اولین بار در تاریخ تحقیقات مربوط به پلنگ برفی در پاکستان است که عددی برای جمعیت این گونه ارایه شده که صرفا یک حدس یا برآورد مبتنی بر نظر کارشناسی نیست، بلکه بر پایه داده های گسترده میدانی و تحلیل های آماری و ژنتیکی مستقل به دست آمده است.
منبع: Spacedaily
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب