دریا و اقیانوس چه تفاوتی دارند؟
کادایف: دریاها و اقیانوس ها در نگاه نخست تفاوت چندانی با یکدیگر ندارند. هر دو پهنه های گسترده ای از آب شور هستند که زیستگاه گونه های بی شمار دریایی به شمار می روند و در تنظیم آب وهوای زمین نقش دارند. در عین حال، تفاوت آنها تنها به وسعت محدود نمی گردد.
تینا مزدکی_آنچه از کودکی سبب تمایز دریا و اقیانوس در ذهن ما شده، وسعت است. با این وجود تمام تفاوت در این خصوصیت خلاصه نمی شود و عمق، میزان محصورشدن به وسیله خشکی، شوری آب، جریان های دریایی و شرایط زیستگاهی هم در تمایز میان این دو نقش دارند.
اقیانوس ها پهنه های بسیار گسترده ای از آب شور هستند که بخش عمده سطح زمین را پوشانده اند. دریاها به طور معمول کوچک تر از اقیانوس ها هستند و اغلب در حاشیه آنها یا در بین خشکی ها قرار دارند. عمق، شوری و ترکیب شیمیایی آب دریاها بیشتر تحت تاثیر شرایط محلی و ورود آب شیرین از رودخانه ها قرار می گیرد. اقیانوس ها در انتقال گرما در مقیاس جهانی اهمیت بالای ی دارند، در حالی که دریاها می توانند بر آب وهوای مناطق اطراف تاثیر شایان توجهی بگذارند. هر دو محیط زیستگاه گونه های متنوعی هستند، اما نزدیکی خیلی از دریاها به مناطق مسکونی و صنعتی، آنها را در معرض فشارهای انسانی قرار می دهد. وسعت، اولین تفاوت دریا و اقیانوس می دانیم که یکی از آشکارترین تفاوت های میان دریاها و اقیانوس ها، اندازه آنها است. اقیانوس ها پهنه های عظیمی از آب را می سازند که در مجموع حدود ۷۱ درصد از سطح زمین را می پوشانند. مساحت کل اقیانوس های زمین، بسته به شیوه تقسیم بندی و تعریف مرزها، حدود ۳۶۱ میلیون کیلومتر مربع برآورد می شود.
در مقابل، دریاها به طور معمول وسعت کمتری دارند. دریای فیلیپین یکی از بزرگ ترین دریاهای جهان است و مساحت آن حدود ۵ میلیون کیلومتر مربع برآورد می شود. در عین حال، اقیانوس آرام به تنهایی بالاتر از ۶۰ برابر دریای مدیترانه وسعت دارد و مساحت آن از مجموع خشکی های زمین هم بیشتر است.
این اختلاف اندازه صرفا یک تفاوت جغرافیایی نیست. اقیانوس ها به علت حجم عظیم آب خود، انرژی خورشیدی را جذب و ذخیره می کنند و بوسیله جریان های دریایی، گرما را میان مناطق مختلف زمین جابه جا می کنند. این فرآیند بر الگوهای آب وهوایی و اقلیم جهانی تاثیر می گذارد. دریاها هم در تنظیم آب وهوای مناطق ساحلی و پیرامونی نقش دارند، اما تاثیر آنها به طور معمول محدودتر و منطقه ای تر است.
عمق و ترکیب شیمیایی آب چه تفاوتی دارند؟ اقیانوس ها عموماً عمیق تر از خیلی از دریاها هستند، اما این قاعده استثناهایی هم دارد. برخی دریاها، خصوصاً آن هایی که در حاشیه مناطق عمیق اقیانوسی قرار گرفته اند، عمق قابل توجهی دارند. بنابراین، عمق به تنهایی معیار دقیقی برای تشخیص دریا از اقیانوس نیست.
میانگین عمق اقیانوس های جهان حدود ۳۷۰۰ متر است. در چنین عمقی، نور خورشید به کف دریا نمی رسد و شرایط زیستی با محیط های سطحی تفاوت شایان توجهی پیدا می کند. فشار آب هم با افزایش عمق بیشتر می شود و دما در خیلی از مناطق به شدت کاهش پیدا می کند.
شوری آب هم در دریاها و اقیانوس ها یکسان نیست. میانگین شوری آب اقیانوس ها حدود ۳۵ گرم نمک در هر کیلوگرم آب است، اما میزان شوری در مناطق مختلف تغییر می کند. تبخیر شدید در دریاهای گرم و کم ارتباط با اقیانوس آزاد می تواند شوری را افزایش دهد. در مقابل، ورود آب شیرین رودخانه ها، بارش و ذوب یخ ها امکان دارد شوری آب را کم کند.
نزدیکی خیلی از دریاها به خشکی، آنها را بیشتر در معرض ورود رسوبات، مواد مغذی، آلاینده های کشاورزی و پسماندهای انسانی قرار می دهد. این مواد می توانند ترکیب شیمیایی آب را تغییر دهند و بر کیفیت زیستگاه های دریایی اثر بگذارند.
مرزهای جغرافیایی دریاها و اقیانوس ها چطور تعیین می شوند؟ بخش مهمی از تفاوت دریاها و اقیانوس ها به موقعیت جغرافیایی آنها مربوط می شود. دریاها اغلب در حاشیه اقیانوس ها قرار دارند یا از چند طرف به وسیله خشکی محصور شده اند. دریای مدیترانه نمونه ای شناخته شده است که میان اروپا، آسیا و آفریقا قرار گرفته و بوسیله تنگه جبل الطارق به اقیانوس اطلس متصل می شود.
اقیانوس ها در مقیاسی بسیار گسترده تر امتداد دارند و مرزهای آنها برمبنای خصوصیت های جغرافیایی و قراردادهای بین المللی تعیین می شود. از نظر فیزیکی، آب اقیانوس های جهان به یکدیگر متصل است و سامانه ای پیوسته را تشکیل می دهد. در عین حال، برای مطالعه و نقشه برداری، این پهنه به پنج اقیانوس اصلی آرام، اطلس، هند، منجمد شمالی و جنوبی تقسیم می شود.
مرز میان این اقیانوس ها همیشه به صورت یک مانع طبیعی معلوم نیست. در خیلی از نقاط، خطوط قراردادی برمبنای موقعیت قاره ها، طول و عرض جغرافیایی و خصوصیت های اقیانوس شناختی به کار می روند.
تفاوت زیست بوم های دریایی در دریاها و اقیانوس ها تنوع زیستی دریاها و اقیانوس ها تحت تاثیر عواملی مانند عمق، نور خورشید، دما، جریان های آبی و دسترسی به مواد مغذی قرار دارد. خیلی از دریاها دارای مناطق ساحلی کم عمق هستند که نور خورشید به بستر آنها می رسد. این شرایط برای رشد جلبک ها، علف های دریایی و جنگلهای کلپ مناسب می باشد. این زیستگاه ها می توانند محل تغذیه، تولیدمثل و پناه گرفتن گونه های مختلف ماهی ها، سخت پوستان و دیگر جانوران دریایی باشند.
در عین حال، همه دریاها کم عمق یا سرشار از مواد مغذی نیستند. تعدادی از آنها بخش های عمیقی دارند و تنوع زیستی آنها هم به شرایط محلی بستگی دارد. از طرفی، اقیانوس ها علاوه بر زیستگاه های سطحی، محیط های عمیق و تاریکی را در بر می گیرند که گونه های ویژه ای در آنها زندگی می کنند.
یکی از فرایندهای مهم در اقیانوس ها، بالاآمدگی آب است. در این فرآیند، آب سرد و سرشار از مواد مغذی از لایه های عمیق تر به سطح می رسد و شرایط را برای رشد فیتوپلانکتون ها فراهم می آورد. این موجودات میکروسکوپی پایه خیلی از زنجیره های غذایی دریایی هستند.
در اعماق اقیانوس، جایی که نور خورشید نفوذ نمی کند، خیلی از جانداران از مواد آلی فرورونده ای تغذیه می کنند. برخی گونه ها هم از سازگاری هایی مانند زیست تابی، استتار و اندام های حسی تخصص یافته برای یافتن غذا، دورماندن از شکارچیان یا ارتباط با یکدیگر بهره می برند. جانورانی مانند نهنگ ها، ماهی های تن و برخی کوسه ها هم در مسیرهای طولانی اقیانوسی حرکت می کنند تا به مناطق مناسب برای تغذیه و تولیدمثل برسند.
دریا و اقیانوس، دو بخش از یک سامانه آبی پیوسته دریاها و اقیانوس ها، با وجود تفاوت در اندازه، عمق و موقعیت جغرافیایی، اجزای مرتبط یک سامانه جهانی هستند. جریان های آبی، جابه جایی گرما و تبادل مواد میان این پهنه ها بر اقلیم زمین و پایداری اکوسیستم های دریایی اثر می گذارد.
تفاوت اصلی آنها را باید در مجموعه ای از خصوصیت ها جست وجو کرد، نه در یک معیار واحد. اقیانوس ها به طور معمول گسترده تر و عمیق تر هستند و در تنظیم اقلیم جهانی نقش دارند. دریاها هم اغلب به خشکی نزدیک ترند و می توانند تاثیر مستقیمی بر آب وهوای مناطق ساحلی و زیستگاه های پیرامونی داشته باشند.
منبع: worldatlas
منبع: kadaif.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب