با گرم تر شدن زمین و سوختن جنگلها، آیا میتوان درختانی کاشت که دهه های آینده دوام بیاورند؟
کادایف: روند بازسازی طبیعی در بیشتر جنگل هایی که شدیداً سوخته اند، به شدت ناچیز است و بعضی نگرانند که اگر برای کاشت و استقرار و نگهداری از نهال ها، اقدامات درستی انجام نشود، زمین هایی که روزگاری جنگل بودند، به بوته زار یا چمنزار تبدیل شوند؛ تغییری که در صورت وقوع، دستاوردهای سختی برای تنوع زیستی، منابع آب منطقه ای و توانایی جذب کربن خواهد داشت
غزال زیاری- سال هاست که همه ما در جریان این هستیم که کره زمین تدریجاً درحال گرم شدن است و همین پدیده گرمایش جهانی، هرساله سبب حریق های گسترده و درنتیجه نابودی بخشهایی از جنگلهای دنیا می شود.
در این شرایط که مقابله و مهار افزایش دمای زمین نا ممکن به نظر می آید، سؤال اصلی این است که آیا ما می توانیم جنگلهای صدمه دیده به نحوی بازیابی کرده و آنها را با درختان جدیدی بازسازی نماییم، به نحوی که توانایی بقا در دهه های آینده را داشته باشند؟
بازسازی طبیعی جنگلهای سوخته
شش سال پیش، ستون عظیمی از دود آسمان کوه های راکی در کلرادوی آمریکا را فرا گرفت و بزرگ ترین حریق تاریخ آن منطقه رقم خورد. در آن زمان، یک بوم شناس جنگل به نام مارین چمبرز در گورستان سیاه پوشی از درخت ها و در فاصله ۸ کیلومتری از کانون حریق ایستاده بود تا سرنخ هایی از چهره جنگلهای آینده را پیدا کند. او انگشت هایش را دور یک صنوبر کوچک که از زمین جوانه زده بود، حلقه کرد و اظهار داشت: «دیدن این صحنه دلگرم کننده است. تعدادشان زیاد نیست، اما هنوز هستند و همین حس خوبی به من می دهد.»
البته هیچ تضمینی نیست که این جنگل کوهستانی مرتفع که روزگاری یک جنگل بزرگ بود، پس از آن حریق مهیب، باردیگر بتواند مثل قبل قد علم کند. پیش از آن حریق هم بسیاری از درخت های صنوبر این جنگل، به سبب حمله سوسک ها از بین رفته بودند و آن حریق شدید مهیب، باقیمانده درخت ها را هم نابود کرد و وسعت زیادی زمین بایر بجای گذاشت و درعین حال تولید بذر برای نسل بعد را با محدودیت روبرو کرد.
بی تردید، تغییر اقلیم یکی دیگر از موانع بزرگ در امتداد احیای جنگل هاست. در سالی که گذشت کلرادو گرم ترین زمستان تاریخش را با حداقل برف ممکن تجربه نمود و همزمان با گرمایش زمین، دمای تابستانی این منطقه هم افزایش شایان توجهی داشت. چمبرز دراین باره توضیح داد: «شرایط اقلیمی فعلی، بطورکامل نسبت به زمان تشکیل درخت های اولیه در این منطقه، متفاوت می باشد. اینجا این سؤال مطرح می شود که این جنگلها چه طور مقرر است احیا شوند.»
طبق اعلام پژوهشگران در غرب آمریکا، روند بازسازی طبیعی در اغلب جنگل هایی که شدیداً سوخته اند، به شدت ناچیز است و بعضی نگرانند که اگر برای کاشت و استقرار و نگهداری از نهال ها، اقدامات درستی انجام نشود، زمین هایی که روزگاری جنگل بودند، به بوته زار یا چمنزار تبدیل شوند؛ تغییری که در صورت وقوع، دستاوردهای سختی برای تنوع زیستی، منابع آب منطقه ای و توانایی جذب کربن خواهد داشت.
مهاجرت کمکی: راهکاری نوآورانه یا قمار اکولوژیک
تعدادی از بوم شناسان برای ممانعت از وقوع این دگرگونی اکولوژیک، به سراغ مداخله قدرتمندی به نام «مهاجرت کمکی» رفته اند. ایده اصلی این است که با گرم تر شدن اقلیم، مدیران جنگل به سراغ کاشت نهال هایی بروند که از جمعیت های سازگار با شرایط گرم تر و در مناطق کم ارتفاع تر منشا گرفته اند؛ یعنی مثلا میتوان نهال ها را از مناطق پایین تر و گرم تر، به نقاط مرتفع تر منتقل کرد. آنها با این استراتژی بدنبال شتاب دادن به مهاجرت درختان هستند تا بتوانند همگام با تغییرات اقلیمی پیش بروند.
ویلیام اندرسگ، بوم شناس دانشگاه یوتا دراین باره توضیح داد: «این دیدگاه از دید کلان، ایده واقعا جذابی است.» اما هنوز مطالعات کمی درباره ی این که کدام استراتژی های کاشت موفق خواهند بود یا این که جابجایی درختان و قرار دادنشان در معرض خاک ها چه پیامدهایی خواهد داشت و همین طور درباره ی اثرات الگوهای بارش و آفات جدید بر روی درختان انجام شده است.
پروژه میدانی کلرادو
بعد از حریق ویرانگری که در سال ۲۰۲۰ میلادی، ۲۷۰۰ کیلومترمربع (وسعتی به اندازه کشور لوکزامبورگ) از جنگلهای کلرادو را سوزاند، چمبرز و همکارش کامیل استیونس-رومن از موسسه بازسازی جنگل کلرادو دست به کار شدند تا پروژه ای را برای آزمایش درخت ها در ارتفاع های مختلف راه اندازی کنند.
آن ها حالا حدود ۱۱ هزار نهال از ۷ گونه مخروطی را در ۹۸ سایت سوخته، از دامنه های خشک تا جنگلهای زیرآلپی در چندصد متری خط رویش درخت ها کاشته اند. البته سال ها طول می کشد تا دانشمندان بفهمند کدام نهال ها در سالیان اولیه و صدمه پذیرشان، بهتر دوام آورده اند؛ اما بررسی های بهاری نشان داد که پایش وضعیت این نهال های کوچک چطور پیش می رود.
در اواسط دهه ۲۰۱۰، تمرکز این موسسه روی جلوگیری از حریق های فاجعه بار بود، اما تابستان ۲۰۲۰ با وقوع خشک سالی شدید، موج گرمای بی سابقه و درنهایت وقوع بزرگ ترین حریق های تاریخ در این منطقه، همه چیز تغییر نمود.
نقش غیرمنتظره حریق های شدید
پژوهشگران در بررسی سایت های مرتفع (در ارتفاع ۳۱۰۰ متری) با مبحث شگفت انگیزی روبرو شدند. در کمال تعجب، تیم تحقیقاتی دریافت که حدودا تمام گونه های کاشته شده در سالیان ۲۰۲۲ و ۲۰۲۵، با وجود زمستان های سرد در ارتفاعات بالا، دوام بسیار خوبی داشتند.
برف سنگینی که در زمستان این منطقه را می پوشاند، به عنوان یک لایه عایق عمل کرده و درختان جوان و صدمه پذیر را از سرمای سخت و بادهای شدید زمستانی محافظت کرده بود و جالب اینجاست که شدت بالای حریق ها، به نفع نهال ها تمام شده است.
در مناطقی که در آنها حریق شدید بوده، دیگر خبری از تاج درخت های تنومند نیست و تنه های سیاه شده و سوخته آنها، سرعت ذوب برف را تا ۷۱ درصد نسبت به مناطق سالم افزایش داده و همین، این امکان را برای نهال ها فراهم نموده که در بهار زودتر بیدار شوند و فصل رشد طولانی تری داشته باشند. استیونس-رومن دراین باره توضیح داد: «تاریخ زودتر ذوب برف، به ویژه برای گونه درخت های کم ارتفاع، مفید است؛ چونکه فصل رشد طولانی تری خواهند داشت.» این نشان داده است که حتی وحشیانه ترین حریق ها امکان دارد یک نکته مثبت داشته باشند و انتقال گونه های کم ارتفاع به ارتفاعات بالاتر را آسان تر کنند.
شکست پروژه در مناطق کم ارتفاع
اما نتایج این تلاش ها، در بخش های پایین تر و خشک تر (در ارتفاع ۲۴۰۰ متری) چندان امیدوارکننده نبود. پیش از وقوع این حریق گسترده، این دره با درختان کاج پوندروزا پوشیده شده بود؛ گونه ای از کاج که بطور تکاملی برای بقا در مناظر خشک و مستعد آتش سوزی، سازگار شده اند. پوست ضخیم این درخت ها سبب می شود تا بتوانند در حریق های کم شدت، مقاومت کنند؛ اما با تشدید تغییرات اقلیمی، اکوسیستم پوندروزا در بخشهایی از کلرادو شرایط بسیار بدی دارد.
بررسی های تیم تحقیقاتی نشان داد که برعکس ارتفاعات بالا، نرخ بقای نهال های کاشته شده در مناطق کم ارتفاع تر، به شدت پائین است و نرخ بقا از ۵۰ درصد به ۱۰ تا ۲۰ درصد کاسته شده. استیونس-رومن باور دارد که شاید پوشش برفی فوق العاده کمِ زمستان گذشته، مقصر اصلی این ماجرا باشد. چونکه در طول زمستان، زمین برای مدت زیادی برهنه مانده و نهال ها در معرض موج سرما و خشکی سریع خاک قرار گرفته اند. از طرف دیگر، ریشه نهال ها به قدر لازم بلند نیستند تا به آب عمیق خاک دسترسی پیدا کنند و به همین خاطر، بطورکامل به رطوبت سطح خاک وابسته اند.
مقاومت دولتی و ناکامی در بازیابی جنگلها
دولت آمریکا که حدود ۱۰۰ میلیون هکتار جنگل را مدیریت می کند تا به امروز از الزامی کردن مهاجرت کمکی خودداری کرده و درعین حال، زیرساخت های تولید نهال در این کشور، با تقاضای موجود همگام نبوده است.
گزارشی در سال ۲۰۲۲ نشان داد که در دهه گذشته تنها ۶ درصد از نیازهای کاشت درخت ها بعد از آتش سوزی، برآورده شده و این کمبود با افزایش وسعت و فرکانس حریق ها شدیدتر خواهد شد.
مارین چمبرز دراین باره توضیح داد: «من طرفدار سرسخت درخت ها هستم و واقعا علاقه مندم که درخت های زیادی به مناظر طبیعی برگردند؛ اما منطقاً نمی توانیم همه جا درخت ها را برگردانیم.»
واقعیت این است که مدیران جنگل کار سختی در تشخیص این مساله که کجا و چطور باید جنگل را بازسازی کنند و کجا اجازه دهند طبیعت مسیر خودش را طی کند، پیش رو دارند.
چمبرز و تیمش قصد دارند در سال ۲۰۲۸ مطالعه جدیدی را با کاشت حدود ۴۰ هزار نهال در دو مکان در کلرادو آغاز نموده و رشد آنها را برای چند دهه ردیابی نمایند. آنها بر این باورند که مهاجرت کمکی می تواند جنگلهای غرب آمریکا را برای همیشه تغییر دهد و به همین خاطر هم مشتاقانه بدنبال داده های علمی دقیقی هستند تا تصمیماتشان را برمبنای شواهد استوار کنند، نه صرفا برمبنای احساسات درونی.
منبع: science
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب